Türkiye yine bildiğimiz Türkiye…
Sabah başka bir siyasi tartışmayla uyanıyor, öğlen ekonomiyi konuşuyor, akşam Ortadoğu’daki gelişmeleri izliyoruz.
Bir gün siyasette yeni arayışlar tartışılıyor, ertesi gün hayat pahalılığı yeniden gündemin merkezine oturuyor. İran, İsrail, Gazze, Suriye, Rusya ve Ukrayna derken Türkiye’nin dış politikadaki manevra alanı da giderek daha karmaşık bir hâl alıyor.
Fakat artık şu gerçeği görmek gerekiyor:
Türkiye’de mesele yalnızca gündemin yoğun olması değil.
Başlıklar değişiyor ama vatandaşın temel sorunları değişmiyor. Buna karşılık seçmenin beklentileri, siyasete bakışı ve siyasi aktörlerden talepleri değişiyor.
Kısacası Türkiye’de siyasi dengeler yeniden kuruluyor.
Ve bu değişim, önümüzdeki dönemin siyasetini bugünkünden çok farklı bir noktaya taşıyabilir.
Siyaset eski ezberlerle devam edebilir mi?
Türkiye siyaseti uzun yıllardır benzer bir yöntem üzerinden yürüyor.
İktidar muhalefeti eleştiriyor, muhalefet iktidarı…
Televizyon ekranlarında tartışmalar büyüyor, sosyal medyada siyasi kamplar birbirine giriyor. Her açıklama başka bir açıklamayı, her polemik yeni bir polemiği doğuruyor.
Peki vatandaşın hayatında ne değişiyor?
Asıl soru burada.
Çünkü vatandaş artık siyasi polemiklerden çok daha fazlasını istiyor.
Geçinemiyor. Kirasını düşünüyor. Çocuğunun geleceğini hesaplıyor. Emekli ay sonunu nasıl getireceğini düşünüyor. Gençler ise bu ülkede kendilerine nasıl bir gelecek kurabileceklerini sorguluyor.
Türkiye’de ekonomik tartışmanın merkezinde artık yalnızca makro göstergeler yok. Gıda fiyatlarından kiralara, ulaşımdan enerji giderlerine kadar günlük hayatın hemen her kaleminde yaşanan maliyet artışı doğrudan siyasi bir meseleye dönüşmüş durumda.
Çünkü vatandaş ekonomiyi tablolar üzerinden değil, cebinden takip ediyor.
Bu nedenle önümüzdeki dönemde siyasetçilerin birbirlerine ne söylediklerinden çok, vatandaşın sorunlarına hangi somut cevabı verdikleri önem kazanacak.
Yeni siyasi arayış: Gerçekten yeni mi?
Son dönemde Türkiye siyasetinde yeni oluşumlar, ittifak ihtimalleri ve muhalefetin yeniden yapılanması üzerinden önemli bir hareketlilik yaşanıyor.
Özgür Özel’in siyasi çıkışları, muhalefet içerisindeki yeni arayışlar ve farklı siyasi çevrelerde ortaya çıkan yeniden konumlanma çabaları, önümüzdeki dönemde siyasi haritanın bugünkü hâliyle kalmayabileceğini gösteriyor.
Ancak burada romantik olmaya gerek yok.
Yeni bir parti kurmak kolaydır.
Bir tabela asarsınız, bir merkez açarsınız, basın toplantısı düzenlersiniz ve sosyal medyada kampanya başlatırsınız.
Ama toplumun güvenini kazanmak o kadar kolay değildir.
Türkiye’nin yakın siyasi tarihi, büyük iddialarla ortaya çıkıp kısa süre içerisinde etkisini kaybeden siyasi hareketlerin örnekleriyle dolu.
Artık vatandaşın karşısına çıkıp yalnızca “Biz yeniyiz” demek yeterli değil.
Çünkü Türkiye’nin ihtiyacı yeni bir tabela değil.
Yeni bir siyasi anlayış.
Yeni olduğunu iddia eden bir siyasi hareketin önce eski siyasetten hangi noktada ayrıldığını göstermesi gerekir.
Ekonomide ne yapacak?
Hukuk sisteminde neyi değiştirecek?
Liyakat sorununu nasıl çözecek?
Devlet kurumlarını nasıl güçlendirecek?
Dış politikada Türkiye’nin çıkarlarını hangi stratejiyle savunacak?
Bunların cevabı yoksa “yeni siyaset” iddiası yalnızca yeni bir ambalajdan ibaret kalır.
Ama gerçekten uygulanabilir bir ekonomik program, hukuk devleti anlayışı ve güçlü bir yönetim perspektifi ortaya konulabilirse, işte o zaman siyasetin dengeleri ciddi biçimde değişebilir.
Sandıkta ekonominin hesabı görülür
Siyasetin bütün yolları dönüp dolaşıp ekonomiye çıkıyor.
Mitinglerin, sloganların ve sert siyasi açıklamaların bir sınırı vardır.
Vatandaşın cebindeki para yetmiyorsa bütün siyasi hesaplar yeniden yapılır.
Türkiye’nin yaşadığı yüksek enflasyon süreci yalnızca istatistiksel bir mesele değildir. Ücretlerin satın alma gücü, kiraların hane gelirindeki payı, gıda harcamaları ve temel ihtiyaçların maliyeti vatandaşın günlük kararlarını doğrudan etkiliyor.
İşte bu nedenle asıl siyasi mesele yalnızca açıklanan enflasyon oranı değildir.
Enflasyonun vatandaşın hayatında ne yaptığıdır.
Vatandaş markete girdiğinde rakam görüyor.
Kiraya baktığında rakam görüyor.
Faturasını ödediğinde rakam görüyor.
Akaryakıt alırken rakam görüyor.
Dolayısıyla siyasetçinin ekranda anlattığı ekonomi ile vatandaşın mutfakta yaşadığı ekonomi arasındaki mesafe büyürse, siyasi söylemin inandırıcılığı da azalır.
Ve o mesafe eninde sonunda sandıkta ölçülür.
Sandık unutmaz.
Ekonominin bir başka göstergesi: Gelecek beklentisi
Ekonomiyi yalnızca bugünün fiyatları üzerinden değerlendirmek de eksik olur.
Asıl önemli göstergelerden biri insanların yarına nasıl baktığıdır.
Bir genç aldığı maaşla birkaç yıl içerisinde ev sahibi olabileceğine inanıyor mu?
Yeni evlenecek bir çift gelecek planı yapabiliyor mu?
Bir emekli maaşıyla temel ihtiyaçlarını karşılayabiliyor mu?
Bir esnaf önümüzdeki yıl işini büyütmeyi mi düşünüyor, yoksa dükkânını nasıl açık tutacağını mı?
Ekonomik güven tam olarak burada başlar.
Çünkü vatandaş yalnızca bugünkü gelirini değil, yarın ne olacağını da hesaplar.
Eğer toplumun geniş kesimleri geleceğini sürekli daha kötü ihtimaller üzerinden planlamaya başlıyorsa mesele artık yalnızca ekonomik değildir.
Siyasi bir güven problemine dönüşür.
Dışarıda savaş, içeride ekonomik baskı
Türkiye’nin işi yalnızca içeride zor değil.
Ortadoğu’daki gelişmeler Türkiye açısından hem güvenlik hem ekonomi bakımından doğrudan önem taşıyor.
İran-İsrail gerilimi, ABD’nin bölgedeki pozisyonu, Gazze’deki gelişmeler ve Suriye’de oluşan yeni dengeler Ankara’nın dikkatle takip etmek zorunda olduğu başlıklar.
Bunun ekonomik tarafını da gözden kaçırmamak gerekiyor.
Türkiye enerji ihtiyacının önemli bölümünü dış kaynaklardan karşılayan bir ülke. Dolayısıyla petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki küresel hareketlilik yalnızca enerji faturasını değil; üretimden ulaşıma, lojistikten gıdaya kadar geniş bir alanı etkileyebiliyor.
Petrol fiyatları yükseldiğinde Türkiye bunu hisseder.
Enerji maliyetleri arttığında üretici hisseder.
Ulaşım pahalandığında vatandaş hisseder.
Lojistik maliyeti yükseldiğinde bunun etkisi market rafına kadar ulaşır.
Yani Ortadoğu’daki bir füzenin Türkiye’ye ulaşması gerekmiyor.
Ekonomik etkisinin ulaşması yeterli.
Bu nedenle Türkiye’nin dış politikada duygusal reflekslerden çok stratejik akılla hareket etmesi gerekiyor.
Türkiye’nin önünde zor bir denklem var
NATO üyeliği, ABD ile ilişkiler, Rusya, Ukrayna, İran, İsrail, Suriye, Avrupa Birliği…
Ve bütün bunların yanında Türkiye’nin kendi güvenlik ve ekonomik çıkarları.
Bu denklemde Ankara’nın farklı aktörlerle aynı anda konuşabilmesi önemli bir diplomatik avantajdır.
Ancak konuşabilmek başka, bağımsız bir strateji ortaya koyabilmek başka.
Türkiye’nin önümüzdeki dönemde ihtiyacı olan yaklaşım bana göre oldukça açık:
Kimin yanında olduğumuzu tartışmaktan önce Türkiye’nin çıkarının nerede olduğunu belirleyen bir dış politika.
Çünkü uluslararası siyasette kalıcı dostluklardan veya kalıcı düşmanlıklardan önce kalıcı çıkarlar vardır.
Türkiye de kararlarını başka ülkelerin beklentilerine veya günlük siyasi atmosfere göre değil, kendi güvenliğini ve ekonomik çıkarlarını merkeze alarak vermek zorundadır.
Muhalefetin de iktidarın da artık bahanesi kalmadı
Bugün Türkiye siyasetinde iktidarın karşısında ciddi bir ekonomik ve toplumsal sınav bulunuyor.
Uzun süredir ülkeyi yöneten siyasi iradenin artık sorunları yalnızca tespit etmesi yeterli değildir. Vatandaş doğal olarak sonuç görmek ister.
Muhalefetin sınavı ise farklıdır:
Güven vermek.
İktidarı eleştirmek, ekonominin kötü olduğunu söylemek veya hukuk sistemindeki sorunları sıralamak tek başına iktidar alternatifi olmaya yetmez.
Muhalefet artık yalnızca iktidarın yanlışlarını anlatarak seçmenden yetki isteyemez.
Kadrosunu göstermek, ekonomik programını ortaya koymak, dış politika anlayışını açıklamak ve en önemlisi devleti nasıl yöneteceğine ilişkin güven vermek zorundadır.
Çünkü iktidar olmak isteyen bir siyasi hareketin en önemli sermayesi yalnızca mevcut iktidara duyulan tepki değildir.
Güvendir.
Seçmen “Bunlar gitsin” dediği kadar “Peki kim gelsin?” sorusuna da cevap arıyor.
Türkiye siyasetinin önümüzdeki dönemini belirleyecek kritik eşiklerden biri tam olarak budur.
Asıl değişim sandıkta başlamadan önce yaşanır
Türkiye’de bugün yaşanan siyasi hareketliliği küçümsememek gerekiyor.
Çünkü seçmenin beklentisi değişiyor.
Gençlerin siyasete bakışı değişiyor.
Ekonomik koşullar siyasi tercihleri etkiliyor.
Dış politikadaki gelişmeler güvenlik algısını yeniden şekillendiriyor.
Üstelik artık seçmen davranışı yalnızca klasik sağ-sol veya iktidar-muhalefet ayrımı üzerinden açıklanamayacak kadar hareketli hâle geliyor.
Ekonomik memnuniyetsizlik, adalet beklentisi, göç, güvenlik, liyakat ve gelecek kaygısı aynı seçmenin kararında birlikte etkili olabiliyor.
Bütün bunlar birleştiğinde ortaya yeni bir siyasi denklem çıkıyor.
Belki de önümüzdeki dönemin en önemli sorusu artık:
“Kim kazanacak?” değil.
“Kim güven verecek?”
Çünkü seçimler yalnızca sandık günü kazanılmaz.
Çok daha önce insanların zihninde kazanılır veya kaybedilir.
Son söz
Türkiye’nin önünde kolay bir dönem yok.
Ekonominin toparlanması gerekiyor.
Hukuka ve kurumlara duyulan güvenin güçlenmesi gerekiyor.
Siyasetin sürekli kavga üreten bir alandan çözüm üreten bir mekanizmaya dönüşmesi gerekiyor.
Dış politikada ise günlük polemiklerden daha fazla stratejiye ihtiyaç var.
Bunlar yapılmadığı sürece Türkiye aynı sorunları farklı başlıklar altında tartışmaya devam eder.
Partiler değişir.
Liderler değişir.
Sloganlar değişir.
Ama vatandaşın hayatı değişmez.
İşte benim itirazım tam da buna.
Türkiye’nin artık yeni sloganlardan önce yeni bir siyasi akla ihtiyacı var.
Üreten, hesap veren, liyakati esas alan, hukuku güçlendiren ve devletin çıkarlarını günlük siyasi hesapların üzerinde tutan bir siyasi akla…
Çünkü vatandaşın sabrı sınırsız değil.
Sandık geldiğinde insanlar televizyonlarda söylenen nutukları değil, kendi hayatlarını hatırlayacak.
Kirasını…
Mutfak masrafını…
Çocuğunun geleceğini…
Emekli maaşını…
Ve kendisine verilen sözleri…
O gün geldiğinde iktidarıyla muhalefetiyle bütün siyaset kurumunun önünde aynı soru duracak:
“Bunca yıl bize ne anlattınız ve sonunda ne yaptınız?”
Türkiye siyasetinin gerçek hesabı işte o gün görülecek.
Hacı Filik
